Jeśli prowadzisz auto po leku, który zawiera benzodiazepiny albo opioidy (na przykład kodeinę w syropie na kaszel), możesz odpowiadać tak jak za jazdę po alkoholu. Przy stanie po użyciu takiego środka sprawa idzie z art. 87 Kodeksu wykroczeń: areszt albo grzywna nie niższa niż 2500 zł, obowiązkowy zakaz prowadzenia pojazdów od 6 miesięcy do 3 lat i 15 punktów karnych. Jeśli kierowca jest pod wpływem środka odurzającego, wchodzi art. 178a Kodeksu karnego: do 3 lat więzienia, zakaz jazdy na co najmniej 3 lata i świadczenie pieniężne od 5000 zł. Wiele leków na przeziębienie i alergię nie zawiera substancji z tych list, ale część z nich mocno usypia, o czym mówi ulotka.
Dlaczego jesienią ten temat wraca
Październik i listopad to sezon kataru, kaszlu i bezsennych nocy. Wiele osób bierze wtedy syrop, tabletkę na sen albo stary lek na alergię i rano wsiada do auta bez zaglądania do ulotki. Młodzi kierowcy często zakładają, że problem z prawem zaczyna się dopiero po piwie albo narkotykach. Tymczasem Prawo o ruchu drogowym w art. 45 ust. 1 pkt 1 zabrania kierowania pojazdem nie tylko w stanie nietrzeźwości i po użyciu alkoholu, ale także w stanie po użyciu środka działającego podobnie do alkoholu. Część takich środków jest składnikiem zwykłych, legalnie kupionych leków.
Jakie leki prawo traktuje jak alkohol
Wykaz środków działających podobnie do alkoholu ustala rozporządzenie Ministra Zdrowia z 16 lipca 2014 r. (Dz.U. 2014 poz. 948), wydane na podstawie Prawa o ruchu drogowym. Lista jest krótka i obejmuje pięć grup:
- opioidy, do których należy między innymi kodeina, składnik części leków na kaszel;
- benzodiazepiny, czyli leki uspokajające i nasenne na receptę;
- amfetamina i jej analogi;
- kokaina;
- tetrahydrokanabinole, czyli substancje z konopi.
Dwie pierwsze grupy to leki, które wielu kierowców ma w domu. To, że lek przepisał lekarz albo sprzedała go apteka, nie zmienia oceny prawnej: liczy się stan kierowcy w chwili jazdy.
Art. 87 Kodeksu wykroczeń: stan po użyciu
Art. 87 § 1 Kodeksu wykroczeń obejmuje osobę, która prowadzi pojazd mechaniczny w stanie po użyciu alkoholu lub podobnie działającego środka. Kara to areszt albo grzywna nie niższa niż 2500 zł. Do tego sąd musi orzec zakaz prowadzenia pojazdów, bo przewiduje to art. 87 § 3, a art. 29 Kodeksu wykroczeń określa jego długość na od 6 miesięcy do 3 lat.
Rowerzysta na drodze publicznej w stanie po użyciu takiego środka ryzykuje areszt albo grzywnę od 1000 zł (art. 87 § 2), a pod wpływem podobnie działającego środka taką samą karę jak kierowca auta (art. 87 § 1a).
W rozporządzeniu MSWiA o ewidencji kierujących z 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 724) kierowanie pojazdem mechanicznym w stanie po użyciu podobnie działającego środka ma kod A 03 i jest wycenione na 15 punktów.
Art. 178a Kodeksu karnego: pod wpływem środka odurzającego
Przestępstwo z art. 178a § 1 Kodeksu karnego popełnia ten, kto prowadzi pojazd mechaniczny w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego. W aktualnym tekście jednolitym kodeksu (Dz.U. 2026 poz. 1342) grozi za to kara pozbawienia wolności do lat 3. Do tego dochodzą obowiązkowe środki:
- zakaz prowadzenia pojazdów na co najmniej 3 lata, wszelkich albo określonego rodzaju (art. 42 § 2);
- świadczenie pieniężne co najmniej 5000 zł na Fundusz Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej (art. 43a § 2);
- 15 punktów karnych, kod A 05 w rozporządzeniu z 2026 r.
Środek odurzający definiuje ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii, a substancje wymienia wykaz Ministra Zdrowia. Kodeina jest w nim wpisana jako środek odurzający. Benzodiazepiny, takie jak diazepam, wykaz klasyfikuje inaczej: jako substancje psychotropowe. Nie jest to jednak furtka, bo benzodiazepiny i tak są na liście środków działających podobnie do alkoholu, więc art. 87 Kodeksu wykroczeń ich dotyczy. O kwalifikacji konkretnej sprawy decyduje sąd.
Jak policja to sprawdza
Podczas kontroli policjant może zażądać badania na obecność środka działającego podobnie do alkoholu (art. 129 ust. 2 pkt 3 Prawa o ruchu drogowym). Zwykle zaczyna się od testu śliny, a gdy nie da się go wykonać albo kierowca odmawia, robi się badanie krwi lub moczu (art. 129j). Badanie może zostać przeprowadzone także bez zgody kierującego, o czym policjant musi go uprzedzić. Przy uzasadnionym podejrzeniu, że kierowca jest po użyciu takiego środka, policjant zatrzymuje prawo jazdy za pokwitowaniem (art. 135 ust. 1 pkt 1 lit. a) i może uniemożliwić dalszą jazdę.
A co z lekami na przeziębienie i alergię
Wiele preparatów z apteki nie zawiera ani opioidów, ani benzodiazepin, więc nie mieści się w wykazie z 2014 r. Nie znaczy to, że są obojętne dla kierowcy. Przeglądy badań nad lekami przeciwhistaminowymi wskazują, że leki przeciwhistaminowe I generacji wyraźnie pogarszają sprawność potrzebną do prowadzenia auta i wywołują senność, dlatego osobom, które regularnie jeżdżą, zaleca się ich unikanie. Ulotki takich leków często zakazują prowadzenia pojazdów, a niektóre leki nasenne bez recepty podają czas: co najmniej 8 godzin od dawki.
Senny kierowca bez żadnej substancji z wykazu nadal odpowiada za skutki tego, co zrobi na drodze.
Jak sprawdzić swój lek w 2 minuty
- Otwórz ulotkę na punkcie 2 i znajdź akapit Prowadzenie pojazdów i obsługiwanie maszyn. W Charakterystyce Produktu Leczniczego to samo jest w punkcie 4.7.
- Sprawdź skład: jeśli wśród substancji czynnych jest kodeina albo inny opioid, lek przeciwhistaminowy starszej generacji albo benzodiazepina, nie planuj jazdy bez rozmowy z lekarzem lub farmaceutą.
- Ulotki nie masz? Aktualne ulotki leków dopuszczonych w Polsce znajdziesz w Rejestrze Produktów Leczniczych.
- Zapytaj w aptece, mówiąc wprost, że prowadzisz auto.
- Nie łącz leków z alkoholem, nawet z małą ilością.
- Czujesz senność albo zawroty głowy? Nie jedź, niezależnie od tego, co jest w ulotce.
Leku przepisanego na stałe nie odstawiaj na własną rękę. Zapytaj lekarza, jak pogodzić leczenie z jazdą.
Co to oznacza dla Ciebie
Jeśli jesteś kursantem albo masz prawo jazdy od niedawna, zapamiętaj prostą zasadę: lek z ostrzeżeniem o prowadzeniu pojazdów traktuj jak alkohol. Po benzodiazepinach i opioidach, w tym kodeinie, ryzykujesz grzywnę od 2500 zł, zakaz jazdy i 15 punktów, a w poważniejszym przypadku proces karny z zakazem na co najmniej 3 lata. Pytania o alkohol, leki i sprawność kierowcy pojawiają się też na egzaminie teoretycznym, więc warto je przećwiczyć w testach na prawo jazdy w Jazda.io. Zanim weźmiesz syrop albo tabletkę przed jazdą, przeczytaj jeden akapit w ulotce.