Egzamin praktyczny na prawo jazdy kat. T zdajesz ciągnikiem rolniczym z przyczepą i składa się on z placu manewrowego oraz co najmniej 25 minut jazdy w ruchu drogowym. Na placu sprawdzasz ciągnik i przyczepę, w czasie do 15 minut sprzęgasz zespół, jedziesz pasem ruchu i cofasz po prostej i po łuku w czasie do 5 minut, a potem wykonujesz jeden z dwóch zestawów manewrów, który losuje system WORD. Na koniec rozprzęgasz zespół w czasie do 10 minut. Zasady opisuje rozporządzenie w sprawie egzaminowania (Dz.U. 2023 poz. 2659) ze zmianą z 2024 r.
Kto zdaje kat. T i co obejmuje egzamin
Prawo jazdy kat. T pozwala kierować ciągnikiem rolniczym lub pojazdem wolnobieżnym, także z przyczepą albo kilkoma przyczepami, a do tego pojazdami z kat. AM. Minimalny wiek to 16 lat, więc to jedna z pierwszych kategorii, po którą może sięgnąć nastolatek z gospodarstwa.
W przeciwieństwie do B+E egzamin na kat. T ma część teoretyczną. Wygląda tak samo jak przy innych kategoriach: 32 pytania, w tym 20 z wiedzy podstawowej i 12 z wiedzy specjalistycznej dla kat. T, razem 74 punkty do zdobycia, próg zaliczenia 68 punktów i 25 minut na cały test.
Na jedną część praktyczną kat. T egzaminator ma w grafiku co najmniej 75 minut i w ciągu doby przeprowadzi najwyżej sześć takich egzaminów.
Plac: sprawdzenie ciągnika, przyczepy i ładunku
Pierwsze zadanie to przygotowanie do jazdy i sprawdzenie stanu technicznego. Komputer w ośrodku losuje dwa elementy: jeden z grupy płynów i sygnału dźwiękowego, drugi z grupy świateł. Masz na to najwyżej 5 minut, a przy płynach wystarczy wskazać, gdzie i na jakim wskaźniku sprawdza się poziom. Ustawiasz też fotel i lusterka.
Przy kat. T dochodzi część, której nie ma na egzaminie na kat. B. Od zmiany rozporządzenia ze stycznia 2024 r. dotyczy ona wyłącznie kategorii z przyczepą: B+E, C1+E, C+E, D1+E, D+E i T. Musisz pokazać, że potrafisz sprawdzić mechanizm sprzęgający razem z przewodami hamulcowymi i elektrycznymi, elementy przyczepy związane z jej załadunkiem oraz sposób zabezpieczenia ładunku.
Sprzęganie przyczepy w 15 minut
Zaczynasz w sytuacji, w której ciągnik stoi obok przyczepy. Na całe sprzęganie masz najwyżej 15 minut, a osoba z niedowładem kończyn dolnych lub górnych do 30 minut. Czynności wykonujesz w takiej kolejności, na jaką pozwala dany zestaw:
- podjeżdżasz ciągnikiem przed przyczepę;
- odbezpieczasz mechanizm sprzęgający w ciągniku;
- cofasz w stronę przyczepy tak, żeby dało się ją sprzęgnąć;
- zwalniasz hamulec postojowy przyczepy albo wyjmujesz kliny spod kół i regulujesz wysokość zaczepu, jeśli konstrukcja na to pozwala;
- łączysz zaczep przyczepy z zaczepem ciągnika i zabezpieczasz go przed rozłączeniem;
- podłączasz przewody elektryczne przy wyłączonym silniku i zgaszonych światłach, potem przewody hamulcowe, i sprawdzasz działanie świateł przyczepy.
Ułatwienie, które pozwala zatrzymać zaczep do 0,5 m od haka, rozporządzenie przewiduje tylko dla kat. B+E. Przy kat. T takiego zapisu nie ma, więc cofanie do przyczepy ćwicz tak, żeby trafiać dokładnie. To zadanie decyduje o całym egzaminie: jeśli nie potrafisz sprzęgnąć ciągnika z przyczepą, nie przechodzisz do dalszych zadań ani na placu, ani w ruchu drogowym.
Jazda pasem ruchu i cofanie po łuku
Drugie zadanie zaczynasz od uruchomienia silnika, włączenia świateł i oceny sytuacji wokół pojazdu. Najpierw jedziesz pasem ruchu do przodu, potem cofasz zespołem po prostej i po łuku. Na całość masz najwyżej 5 minut i możesz się zatrzymywać oraz podjeżdżać do przodu, żeby poprawić tor jazdy. Przy kat. T wolno Ci też trzy razy opuścić miejsce kierowcy i wysiąść z ciągnika.
Egzaminator pilnuje trzech rzeczy:
- koła nie mogą najechać na linie wyznaczające zewnętrzne krawędzie pasa;
- nie możesz najechać na pachołek ani tyczkę ani ich potrącić;
- przed końcem i początkiem pasa zatrzymujesz się nie dalej niż 1 m od linii.
Losowany zestaw: parkowanie albo wzniesienie
Potem system teleinformatyczny ośrodka losuje jeden z dwóch zestawów przewidzianych dla kat. T.
- Zestaw 1: parkowanie skośne (wjazd przodem, wyjazd tyłem) i parkowanie prostopadłe z wjazdem tyłem.
- Zestaw 3: parkowanie prostopadłe z wjazdem przodem i ruszanie do przodu na wzniesieniu.
Parkowania równoległego na placu kat. T nie ma, bo rozporządzenie przypisuje je tylko kategoriom C1, C, D1 i D. Przy parkowaniu masz jedną korektę toru jazdy, nie możesz naruszyć linii stanowiska, a cały zespół ma stanąć wewnątrz niego. Na wzniesieniu po zatrzymaniu zaciągasz hamulec postojowy i ruszasz, zwalniając go. Zespół nie może cofnąć się o więcej niż 0,2 m, a silnik nie może zgasnąć.
Kiedy plac kończy egzamin
Do ruchu drogowego nie wyjedziesz, jeśli przejedziesz kołem przez zewnętrzne linie stanowiska, najedziesz na pachołek lub tyczkę albo go potrącisz, albo dwa razy źle wykonasz to samo zadanie.
Jazda w ruchu drogowym: co najmniej 25 minut
Minimalny czas jazdy w ruchu dla kat. T to 25 minut, tyle samo co przy B+E. Egzaminator musi sprawdzić co najmniej zadania z tabeli nr 6 załącznika nr 1 (§ 30 ust. 1 pkt 2 lit. a). Przy kat. T warunkowe są skrzyżowanie równorzędne (zależnie od sytuacji drogowej i dostępności) oraz zadania z gwiazdką: węzeł, torowisko, tunel, jeżeli są dostępne.
- Hamowania do zatrzymania we wskazanym miejscu nie ma, bo rozporządzenie wprost wyłącza je dla kat. AM i T.
- Parkowania w mieście i zawracania z użyciem bramy czy zatoki nie ma, bo te zadania dotyczą tylko AM, B1 i B.
- Energooszczędnej zmiany biegów i hamowania silnikiem egzaminator nie ocenia jako osobnych zadań, bo lista kategorii dla nich nie obejmuje T.
Rozprzęganie na koniec: 10 minut
Ostatnie zadanie wykonujesz po powrocie na plac albo po zadaniach na placu. Na rozprzęganie masz najwyżej 10 minut, a osoba z niedowładem kończyn do 30 minut. Zaciągasz hamulec postojowy i gasisz silnik, zabezpieczasz ciągnik i przyczepę przed przetoczeniem klinami albo hamulcem postojowym przyczepy, odłączasz przewody we właściwej kolejności i odkładasz je na miejsce, wysuwasz podporę, jeśli zaczep ją ma, odjeżdżasz i ustawiasz ciągnik obok przyczepy.
Jak przygotować się do egzaminu na kat. T
Najwięcej czasu na kursie poświęć cofaniu do przyczepy i cofaniu zespołem po łuku, bo to dwa zadania wymagające największej precyzji. Sprzęganie i rozprzęganie przećwicz tyle razy, żeby kolejność podłączania i odłączania przewodów znać na pamięć.
Teorii nie zostawiaj na ostatni tydzień. Pytania specjalistyczne o ciągniki i przyczepy sprawdzisz w testach na prawo jazdy w Jazda.io, gdzie ćwiczysz na aktualnej bazie pytań.
Co to oznacza dla Ciebie
Jeśli zdajesz na kat. T, przygotuj się na test z 32 pytań i na plac z przyczepą. Najważniejsze jest sprzęganie w 15 minut, bo bez niego egzamin kończy się przed jazdą pasem. Potem cofanie po łuku w 5 minut, jeden z dwóch zestawów manewrów, co najmniej 25 minut w ruchu bez hamowania we wskazanym miejscu i rozprzęganie w 10 minut.