Opona w samochodzie osobowym jest nielegalna, gdy bieżnik zrówna się ze wskaźnikiem zużycia TWI, a w oponie bez takiego wskaźnika, gdy rzeźba bieżnika ma mniej niż 1,6 mm. Tak stanowi § 11 ust. 7 pkt 4 rozporządzenia o warunkach technicznych pojazdów. Na kontroli za zużyte albo uszkodzone ogumienie art. 97 Kodeksu wykroczeń przewiduje grzywnę do 3000 zł, taryfikator nie ma osobnej stawki za opony, a wysokość mandatu ustala policjant. Może też zatrzymać dowód rejestracyjny, jeśli uzna, że auto zagraża bezpieczeństwu. Ta granica dotyczy tak samo opon letnich, zimowych i całorocznych.
Bieżnik 1,6 mm i wskaźnik TWI: co dokładnie mówi przepis
Rozporządzenie Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 502) w § 11 ust. 7 wylicza opony, w które pojazdu nie wolno wyposażyć. Punkt 4 obejmuje opony, których wskaźniki pokazują graniczne zużycie bieżnika, a przy oponach bez wskaźników takie, których rzeźba bieżnika jest płytsza niż 1,6 mm.
W praktyce prawie każda współczesna opona ma wskaźnik, więc to on wyznacza granicę. TWI (od angielskiego Tread Wear Indicator) to niewielkie wypustki na dnie głównych rowków bieżnika. Ich położenie na boku opony zwykle oznacza mały trójkąt albo napis TWI. Kiedy powierzchnia bieżnika zrówna się z wypustką, opona jest zużyta, nawet jeśli w innym miejscu miarka pokaże odrobinę więcej niż 1,6 mm. Policja przypomina tę zasadę w cyklu "Piątkowy przepis drogowy".
Dla autobusów przepisy wymagają głębszego bieżnika (§ 23 ust. 4 pkt 3 tego samego rozporządzenia), ale w samochodzie osobowym obowiązuje wskaźnik albo 1,6 mm.
Nie tylko bieżnik: kiedy opona jest nielegalna mimo głębokich rowków
Ten sam § 11 ust. 7 zakazuje także kilku innych sytuacji, o których młodzi kierowcy często nie wiedzą:
- Różne opony na jednej osi. Na kołach tej samej osi muszą być opony tej samej konstrukcji i o tej samej rzeźbie bieżnika. Jedna zimowa i jedna letnia z przodu to wykroczenie, nawet jeśli obie są nowe.
- Widoczne pęknięcia odsłaniające osnowę. Jeśli przez pęknięcie lub przecięcie widać nici osnowy, opony nie wolno używać niezależnie od głębokości bieżnika. Podobnie traktowane są guzy (wybrzuszenia) po uderzeniu w krawężnik albo dziurę.
- Kolce. Opony z trwale umieszczonymi, wystającymi elementami przeciwślizgowymi są w Polsce zakazane.
Wyjątkiem jest koło zapasowe dojazdowe. § 11 ust. 6 pozwala na krótkotrwałe użycie koła o innych parametrach, jeśli było w fabrycznym wyposażeniu auta, na warunkach podanych przez producenta (zwykle z ograniczeniem prędkości opisanym w instrukcji).
Jak sprawdzić bieżnik w 3 minuty
- Znajdź oznaczenie TWI na boku opony (trójkąt albo litery) i zajrzyj w rowek na tej samej wysokości. Jeśli wypustka jest równo z bieżnikiem, opona nadaje się do wymiany.
- Zmierz głębokość prostą miarką do bieżnika z marketu motoryzacyjnego albo stacji paliw. Mierz w kilku miejscach: przy zewnętrznej krawędzi, na środku i przy wewnętrznej krawędzi.
- Porównaj strony opony. Bieżnik starty bardziej po jednej stronie zwykle oznacza złą zbieżność albo zbyt niskie ciśnienie. Taka opona dojdzie do TWI szybciej niż reszta.
- Obejrzyj boki pod kątem pęknięć, przecięć i wybrzuszeń. Skręć koła do oporu, wtedy przednie opony widać znacznie lepiej.
- Sprawdź obie osie. Przednie opony w aucie z napędem na przód zużywają się szybciej, więc tył może być dobry, a przód już na granicy.
Dlaczego 1,6 mm to minimum, a nie bezpieczny stan
Granica z przepisu mówi, kiedy opona przestaje być legalna, a nie do kiedy dobrze trzyma drogę. Rowki bieżnika odprowadzają wodę spod opony. Im są płytsze, tym mniej wody mieszczą, więc na mokrym rośnie droga hamowania i ryzyko aquaplaningu, czyli sytuacji, w której opona traci kontakt z jezdnią i sunie po warstwie wody. Jesienią, gdy na drogach są mokre liście i błoto, różnicę czuć najbardziej.
Przy oponach zimowych liczy się także śnieg: lamele i głębokie rowki muszą się w nim zahaczać. Producenci opon i kluby motoryzacyjne zalecają wymianę zimówek wcześniej niż przy 1,6 mm, najczęściej przy około 4 mm. To zalecenie, a nie przepis, ale warto je brać pod uwagę przy listopadowej zmianie opon.
Co grozi na kontroli drogowej
Jazda autem, które nie spełnia warunków technicznych, jest wykroczeniem z art. 97 Kodeksu wykroczeń. Przepis przewiduje karę grzywny do 3000 zł albo karę nagany. Taryfikator nie ma osobnej stawki za zużyte opony, więc wysokość mandatu ustala policjant. Policjant ocenia stan opon na miejscu: widać łyse ogumienie, pęknięcia i różne opony na jednej osi, a głębokość może zmierzyć miarką.
Na tym nie musi się skończyć. Art. 132 Prawa o ruchu drogowym pozwala zatrzymać dowód rejestracyjny, gdy pojazd zagraża bezpieczeństwu ruchu drogowego. Od kiedy kierowca nie musi wozić dowodu, zatrzymanie jest odnotowywane w Centralnej Ewidencji Pojazdów, a kierowca dostaje pokwitowanie. Zwykle oznacza to, że dalej jedzie się tylko na lawecie albo do warsztatu na warunkach wskazanych przez policjanta, a po wymianie opon trzeba przejść dodatkowe badanie techniczne na stacji kontroli pojazdów, żeby odzyskać dokument.
Zużyte opony mają też znaczenie po kolizji. Ubezpieczyciel albo biegły mogą badać stan ogumienia, a ty jako kierowca odpowiadasz za to, czym jedziesz. Lepiej wymienić opony za kilkaset złotych niż tłumaczyć się z nich po stłuczce.
Najczęstsze mity o bieżniku
- "Zimówki muszą mieć 4 mm." W Polsce przepis nie wymaga 4 mm. Obowiązuje TWI albo 1,6 mm, a 4 mm to zalecenie.
- "Jak opona trzyma powietrze, to jest dobra." Nie. Pęknięcie odsłaniające osnowę albo guz na boku dyskwalifikuje oponę niezależnie od ciśnienia i bieżnika.
- "Na jednej osi mogę mieć dwie różne, byle obie były zimowe." Przepis wymaga tej samej konstrukcji i tej samej rzeźby bieżnika na kołach jednej osi.
- "W Polsce nie ma obowiązku zimówek, więc stan opon nie ma znaczenia." Brak obowiązku opon zimowych nie zmienia granicy zużycia. Letnia opona też musi mieć bieżnik powyżej TWI.
Co to oznacza dla Ciebie
Przed listopadową zmianą opon sprawdź każdą z czterech: znajdź TWI, zmierz bieżnik w trzech miejscach i obejrzyj boki. Jeśli wskaźnik jest równo z bieżnikiem albo widzisz pęknięcie do osnowy, opona idzie do wymiany, a nie "na jeszcze jeden sezon". Pilnuj, żeby na jednej osi były dwie takie same opony. Jeśli jesteś w okresie próbnym albo dopiero uczysz się jeździć, pamiętaj, że na egzaminie i na drodze sprawdza się też stan auta, a pytania o wyposażenie i warunki techniczne pojawiają się w testach. Przećwicz je na testach na prawo jazdy kategorii B w Jazda.io.